ابن سمره SAMURA كه عساكرش از سيستان تا كابل پيش رفته بود ، از اسيران كابل دو جوان كابلى را به بصره برد ، تا در انجا در كاخ خودش مسجدى را بر سبك بناى كابل بساختند . « 1 » از جزويات اين سبك خبرى نداريم ، ولى مميزاتيكه هيون تسنگ از بناهاى معابد بودايى و ستوپه‌ها ذكر كرده و نيز مورخان عربى آن را شرح مزيد داده‌اند ، فى الجمله معلوماتى راجع به اين سبك بدست مىآيد ، و ما در سطور گذشته شرح داديم . اما آنچه در فصل سوم اين كتاب دربارهء پايتخت بو مسلم خراسانى و دار الامارهء بنا كردهء او در ماجان مرو بحوالت مسالك الممالك اصطخرى نوشتيم ، گويا اين سبك تعمير نيز در بناى قبهء بزرگ خشتى با بناهاى ستوپه‌ها اشتراكى داشته ، و بجاى پرچم‌هاى سبز تاريخى نوبهار بلخ ، برين قبهء بزرگ كاخ بو مسلم ، پرچم سياه شعار خلافت عباسيان افراشته مىشد . در ابنيهء خراسانى خشت و سنگ و چوب را استعمال كرده‌اند « 2 » ، و در برخى از بناهاى قديمه سنگ و خشت خام به نظر مىآيد ، و براى تزيين نيز از مواد معدنى كه در خراسان بدست مىآمد كار ميگرفتند ، مانند گچ و چونه و گلهاى نرم و سپيد و كاشىهاى پختهء منقوش و رنگين ، كه در استعمال اين مواد تعميرى ، صحت تناسب و ذوق سليم را به كار برده‌اند . استعمال چوب براى ستون و سقف‌هاى مرتفع نيز از خصايص اين سبك است ، چنانچه در بعضى مساجد قديم ، ستونهاى چوبى ديده مىشود ، و نيز در نشاپور ، گوشهء غربى خراسان ، گنبدهاى بزرگى را از چوب ساخته‌اند . اما چون استعمال چوب در ابنيه موجب سرعت انهدام آن بوده ، از قرن سوم هجرى استعمال ستونهاى سنگى و خشتى معمول گرديده است . شايد بتوان گفت : كه در ساختن مقابر گنبددار ، معماران تا حدى از فن معمارى

--> ( 1 ) - فتوح البلدان 489 ( 2 ) - دكتور زكى محمد حسن در صنايع عجم بعد از اسلام 43